Luljeta Lleshanaku Pothuajse dje; për Krujën dhe fëmijërinë

Luljeta LL portret

Kruja, ngjeshur në shpatull të malit, e bardhë pjesërisht e pjesërisht ngjyrë lëmyshk, është një guaskë që deti, mijëra vjet më parë, kur as nuk kishte emër, e pat hedhur e harruar në këto anë. Tani që Kruja është qytet, dhe deti quhet Adriatik, ajo është edhe ballkon i tij. Të gjitha dritaret shohin nga deti, por jo të gjitha shohin det. Dritarja e shtëpisë së fëmijërisë së Luljeta Lleshanakut për shembull sheh nga oborri dhepiktoreskja e ndoshta çdo shtëpie krutane: Çarçafët e varur për t’u tharë; qypat prej balte ose magripët-sende gjashtëdhjetëvjeçare që dikur im gjysh i përdorte për vajin e ullirit dhe tani të prerë në grykë e të transformuar në vazo lulesh; muret e rrënuar, të cilët dikur rrethonin kopshtin e domateve; lambiku, i cili, në mungesë të ujit të rrjedhshëm, shërbente për larjen e duarve pas pune…Kështu i rrëfehej poetja një eksperimenti të revistës “The Paris Review”, e cila sapo kish marrë nga “New York Times” rubrikën Dritare mbi botë ndërtuar me një vjegë të thjeshtë: çfarë shohin shkrimtarët nga dritaret e studiove.

E ftuara nga Shqipëria, poetja Lleshanaku kish zgjedhur dhomën e shtëpisë së fëmijërisë në Krujë. Në Krujë Shqipërinë e sheh nga lart; je njëfarë mëkëmbësi i Shqipërisë. Kjo mund të mos ketë qenë ndjesia përcaktuese e Lleshanakut, shtysa për këtë zgjedhje; ndoshta ka qenë përpjekja për t’iu kthyer fëmijës dhe fëmijërisë, asaj parajse të humbur. Ose asaj që poetja vetë e quan “të padukshme”, “të pavënëreshme”: sendet e zhdukura dhe njerëzit, që mungojnë; pema e prerë e kumbullës, së cilës ime motër dhe unë i ngjiteshim gjatë atyre mëngjeseve të bukur vere; zëri i lartë i sime meje kur kthehej e lodhur nga puna; mani që ndillte insektet dhe era e mirë e pekmezit; pragjet e lyera me gëlqere; dajat dhe kushërinjtë e mi, të gjitha ato portrete dhe gjeste që dikur popullonin këtë oborr.

 

Ky kthim në atëherë përmes një dritareje, që më shumë se sheh mbi botën jashtë, sheh mbi peizazhin brenda, gjendet edhe te titulli, por jo vetëm aty, i librit të fundit me poezi të Luljeta Lleshanakut. Pothuajse dje titullohet përzgjedhja e sapobotuar e poezive të saj dhe i kushtohet së motrës, Albanës; edhe ajo e humbur në zgafellat e bukura të së dikurshmes në Krujë, dhe botës si atëherë. E largët edhe në kohë reale, banore tashmë e metropolit të botës e të kohës, New York-ut.

KETU NE TIRANE, qytet ku ora është gjithmonë dymbëdhjetë, e megjithatë duket sikur të gjithë nxitojnë, New York-un mund ta gjesh vetëm në biseda të ngeshme kafenesh. Përndryshe nga Lleshanaku që jeton në pothuajse dje,New York-u është njëfarë optimizmi urban me pothuajse nesër. Në një kohë të tillë hermafrodite, sigurisht me një tubë librash në valixhe, dhurata për miqtë, do t’i afrohet qytetit të madh poetja shqiptare. Niset pas pak ditësh për në Big Apple për t’u zhvendosur më pas, për tre muaj, në një koloni shkrimtarësh në New Hampshire. I them se është kohë e përshtatshme për të vizituar Amerikën e Veriut: jashtë bën dimër dhe brenda verë. Qeshim për shtëpitë shqiptare: pothuajse gjithmonë pa ngrohje qendrore, ku të duhet të mendohesh dy herë para së të lësh një dhomë për tjetrën.   

Poezitë e saj janë, në fakt si një dhomë tjetër. Vargjet shtrihen si të ngrira në një përllogaritje: ato janë shkencë ekzakte, metrikë e hekurt mbi një kraharor zemra e të cilit nuk vihet në lëvizje nga sentimentalizmat por nga një çikrik që ekonomis fjalët sikur ato të ishin gjëja më e rrallë në botë. Si te: sepse trupi nuk ka nostalgji/ je ti që ke mbetur mbrapa si një shtyllë kripe, / i shndërruar vetë në një tempull, / kur nuk të ka mbetur më asgjë tjetër për të besuar.

Mosbesuese rrëshqet ajo nga porta e Komitetit të të Përndjekurve Politikë në tramalen si shpinë dore që krijon rruga e Elbasanit kur i afrohet Kuvendit. Me trupin e një fëmije dhe sytë që ndërrojnë ngjyrë sipas gjendjes shpirtërore, është një bast i humbur, po të mos e njihje, mundimi për të gjetur se me ç’merret në jetë ky njeri. Nuk është grua zyre, por as shtëpiake. Nuk ngjan me intelektuale (!), por as me proletare. Asnjë ekstravagancë nuk e përmbyt, siç nuk e shpjegon asnjë thjeshtësi. Portreti i saj shquan një trishtim ala Mira Sorvino, një grua e paplotësuar nga kërkimi; një roman i madh që dështon si film.

Me njëfarë trishtimi pranon se poezia e gjatë Hapësira negative, pjesë e Pothuajse dje, mund të keqkuptohet. Më mirë të kish punuar edhe më gjatë me të e ta botonte më vete si poemë. Mëdyshet, teksa sytë vazhdojnë të tejçojnë një gri që nuk çlirohet nga pesha e asnjanësisë së vet dhe shpreson te lexuesit e mirë. Mërmërit diçka për zeron, boshin, infinitin, kufizimet dhe nxjerr prej një çante të zezë një kopje të Pothuajse dje. Fut sërish dorën në çantë në kërkim të një stilolapsi. Nuk shkruan. Mundohet ta ngrohë me hukama. Bosh. Kamerieri sjell një stilolaps. Kushtesa, e përzemërt si të gjitha dedikimet mbi libra, lëshohet me bojë të kuqe në fletën e parë. Është e mërkurë 27 shkurt, por nuk e di se nga, në bashkëpunim, prodhojmë si datë në fund të autografit 1 mars 2013. Pothuajse nesër në një libër që titullohetPothuajse dje.

Një përgjigje ndaj “Luljeta Lleshanaku Pothuajse dje; për Krujën dhe fëmijërinë

  1. Pingback: Duke kërkuar Shqipërinë time |·

Lini një Përgjigje

Plotësoni më poshtë të dhënat tuaja ose klikoni mbi një nga ikonat për hyrje:

Stema e WordPress.com-it

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj WordPress.com. Dilni / Ndryshojeni )

Foto Twitter-i

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Twitter. Dilni / Ndryshojeni )

Foto Facebook-u

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Facebook. Dilni / Ndryshojeni )

Foto Google+

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Google+. Dilni / Ndryshojeni )

Po lidhet me %s